سنسور فشار (pressure sensor)، یکی از تجهیزات پرکاربرد و محبوب در صنایع فرآیندی است که فشار مکانیکی ورودی را به سیگنال خروجی الکتریکی تبدیل می کند. انواع مختلفی از سنسورهای فشار بر اساس اندازه، ظرفیت، روش اندازه گیری، فناوری سنجش و الزامات خروجی تولید می شوند.
سنسورهای فشار می توانند فشار مطلق، فشار نسبی یا گیج (نسبت به فشار اتمسفر) یا فشار تفاضلی (تفاوت بین دو نقطه فشار) را اندازه گیری کنند. در نظر داشته باشید که انتخاب سنسور به کاربرد خاص و دقت، وضوح و محدوده عملیاتی مورد نیاز بستگی دارد.
انواع سنسور فشار
سنسور فشار تجهیزی است که فشار مکانیکی ورودی در گازها یا مایعات را به سیگنال خروجی الکتریکی تبدیل می کند. این تجهیز شامل یک عنصر حساس به فشار است که می تواند فشار اعمال شده را اندازه گیری کند و قطعات الکترونیکی برای تبدیل اطلاعات به سیگنال خروجی الکتریکی عمل می کنند.
سنسورهای فشار شناور (Submersible) را میتوان برای اندازه گیری فشار مایعات (تا 30 PSI) با خروجی ولتاژ یا جریان (4-20 میلی آمپر) در مخازن استفاده کرد. با قرار دادن این سنسورها در پایین یک مخزن، می توانید اطلاعات دقیقی از محتویات مخزن به دست آورید و به کارگران یا سیستم کنترل فرآیند در صورت کاهش سطح مخزن به زیر حد مجاز هشدار دهید.
فشار به عنوان مقدار نیروی اعمال شده توسط یک مایع یا گاز به یک واحد سطح (P=F/A) تعریف می شود و واحدهای فشار رایج پاسکال (Pa)، بار (bar)، N/mm2 یا psi (پوند بر اینچ مربع) است. سنسورهای فشار بر اساس فشار مرجع به سه دسته کلی فشار مطلق (Absolute)، فشار نسبی (Gauge) و فشار تفاضلی (Differential) تقسیم بندی می شوند:
۱. سنسور فشار مطلق (absolute)
از این نوع سنسور برای اندازه گیری فشار در بارومتر و آلتیمتر و فشار اتمسفر استفاده می شود. در موارد نادر، اندازه گیری فشار فیزیکی در شرایط مطلق (مانند سیستم های بسته) اجتناب ناپذیر است. سنسور فشار مورد استفاده در این گونه موارد باید به شکل خاصی در محفظه قرار گیرد. این میزان فشار نسبت به فشار صفر مطلق اندازه گیری می شود. بعنوان مثال در صورت قرار گرفتن این سنسور در هوای آزاد، تقریبا فشار ۱ بار نمایش داده می شود.
۲. سنسور فشار گیج یا نسبی (gauge یا relative)
این نوع خود به دو دسته زیر تقسیم می شود:
ونتد گیج vented gauge
مهر و موم شده sealed gauge
از طرفی در یک دسته بندی دیگر از نظر بازه اندازه گیری فشار این سنسورها به سه دسته تقسیم میشوند:
فشار گیج مثبت که فقط می تواند فشارهای بالاتر از اتمسفر را اندازه گیری کند
وکیوم یا خلا که فقط فشار های کمتر از اتمسفر را اندازه گیری می کند
ترکیبی که همانطور که از اسمش پیداست یعنی میتواند فشارهای کمتر و بیشتر از اتمسفر را اندازه گیری کند
۳. سنسور فشار تفاضلی (differential)
به دو دسته سنسور فشار تفاضلی یک جهته و سنسور فشاری دو جهته تقسیم می شوند.
انواع تکنولوژی و طرز کار سنسور فشار
سنسورهای فشار علاوه بر نوع فشار مرجع بر اساس تکنولوژی اندازه گیری فشار در انواع مختلفی تولید می شوند. انواع رایج سنسور فشار به شرح زیر است:
سنسور فشار مقاومتی :
این نوع سنسورهای فشار از اثر پیزومقاومتی در نیمه هادی ها استفاده می کنند. هنگامی که فشار اعمال می شود، مقاومت نیمه هادی به طور متناسب تغییر می کند. این تغییر در مقاومت اندازه گیری شده و به فشار سیال تبدیل می شود.

سنسور فشار خازنی
سنسور خازنی دارای دو خازن با ظرفیت های C1 و C2 و یک دیافراگم است که با اعمال فشار سیال به دیافراگم و انحراف دیافراگم ظرفیت خازنی تغییر می کند. در نهایت فشار سیال از طریق تغییر در ظرفیت خارن تعیین می گردد.
فناوری های رایج از دیافراگم های فلزی، سرامیکی و سیلیکونی استفاده می کنند همچنین ظرفیت خازن را می توان برای ارائه فشار دقیق کالیبره کرد.
سنسورهای خازنی که تغییر ظرفیت خازنی را با انحراف یک صفحه تحت فشار اعمال شده نشان میدهند، میتوانند بسیار حساس بوده و در برابر فشارهای بالا مقاومت کنند. اما محدودیت در متریال، الزامات اتصال و آب بندی، می تواند کاربردها را محدود کند. هیسترزیس کم با تکرارپذیری خوبی دارند و نسبت به تغییرات دما حساسیت چندانی ندارند.
سنسور فشار استرین گیج یا کرنش سنج
سنسور کرنش سنج با تغییر مقاومت در موادی مانند سیلیکون فشار سیالات را اندازه گیری می کند. در واقع کرنش سنج به دیافراگمی متصل است که تحت فشار تغییر شکل می دهد و باعث تغییر مقاومت متناسب با فشار اعمال می شود. این نوع سنسور به عنوان پیزومقاومتی یا پیزورسیستیو (Piezo resistive) نیز شناخته می شوند.
سنسور میکروالکترومکانیکی
سنسورهای ممز MEMS (سیستم میکرو الکترومکانیکی) حاوی مکانیزم سنجش فشار پیزو یا خازنی هستند که بر روی سیلیکون با وضوح میکرون ساخته شده است. این سنسورها به دلیل اندازه کوچک و قیمت مقرون به صرفه به طور گسترده ای در تجهیزات الکترونیکی استفاده می شود.
کاربردهای سنسور فشار
سنسورهای فشار در کاربردهای مختلف صنعتی که نظارت و کنترل دقیق فشار ضروری است، مورد استفاده قرار می گیرند. صنایع متعددی برای نظارت و کنترل کاربردهای خود به سنسورهای فشار متکی هستند به همین دلیل تقاضا برای تولید افزایش یافته است. برخی از کاربردهای رایج سنسورهای فشار در موارد زیر ذکر می شود:
- اتوماسیون صنعتی: سنسور فشار در اتوماسیون صنعتی برای نظارت و کنترل فشار در سیستم های پنوماتیک و هیدرولیک مورد استفاده قرار می گیرند. آنها کمک می کنند تا اطمینان حاصل شود که فرآیندها در محدوده فشار ایمن کار می کنند و کارایی و بهره وری را بهینه می کنند.
- نفت و گاز: سنسورهای فشار نقش مهمی در صنعت نفت و گاز برای نظارت بر فشار چاه، فشار خط لوله و سطح مخازن دارند. آنها به اطمینان از عملکرد ایمن و کارآمد فرآیندهای حفاری، تولید و حمل و نقل کمک می کنند.
- سیستم های HVAC: سنسورهای فشار در سیستمهای گرمایش و تهویه مطبوع (HVAC) برای نظارت بر سطح فشار هوا کاربرد دارند. آنها به حفظ جریان هوا و تهویه مناسب کمک می کنند و به بهره وری انرژی و کیفیت هوای داخل خانه کمک می کنند.
- خودروسازی: سنسورهای فشار در کاربردهای خودرویی برای نظارت بر فشار تایر (TPMS)، عملکرد موتور و سیستمهای کیسه هوا استفاده میشوند. آنها به ایمنی خودرو، بهره وری سوخت و عملکرد کلی کمک می کنند.
- آب و فاضلاب: سنسورهای فشار در تصفیه خانه های آب و فاضلاب برای نظارت بر فشار در لوله ها، مخازن و سیستم های فیلتراسیون به کار می روند. آنها به بهینه سازی فرآیندها و تضمین مدیریت کارآمد آب کمک می کنند.
مزایای سنسور فشار
استفاده از سنسورهای فشار چندین مزیت کلیدی برای صنایع به همراه دارد. سنسور فشار تجهیزی پرمصرف و رایج است که در بخش های مختلف صنعتی کاربرد دارد. آنها دقت، ایمنی و کارایی را برای فرآیندهای مختلف به ارمغان می آورند و سایر هزینه ها را کاهش دهند. در ادامه برخی از مزایای متداول سنسور فشار بیان می شود:
- دقت بالا: سنسورهای فشار دادههای دقیق و قابل اعتمادی را ارائه می دهند و کنترل دقیق فرآیندهای صنعتی را آسان میکنند.
- ایمنی: در کاربردهایی مانند صنایع نفت و گاز، هوافضا و خودروسازی، سنسورهای فشار با جلوگیری از شرایط فشار بیش از حد و اطمینان از یکپارچگی تجهیزات به ایمنی فرآیند کمک میکنند.
- حساسیت: این سنسورها اغلب دارای حساسیت بالا به تغییرات فشار هستند، که این امر ایدهآل برای کاربردهایی است که نیاز به اندازهگیری فشارهای کوچک یا دقیق دارند.
- زمان پاسخگویی سریع: بسیاری از سنسورهای فشار دارای زمان پاسخ کوتاهی به تغییرات فشار هستند که برای کاربردهایی مانند کنترل فرآیندها و سیستمهای پویای بسیار مفید است.
- استحکام: بسیاری از سنسورهای فشار دارای ساختارهای محکم و مقاومی هستند که امکان کارکرد در شرایط صنعتی سخت را فراهم میسازند.
- کاربردهای گسترده: از کنترل فرآیندها تا کاربردهای پزشکی، سنسورهای فشار در زمینههای مختلفی به کار میروند و به بهبود عملکرد و کارایی کمک میکنند.

